Bomen laten controleren: na de bladval ziet u het meeste

Bomen kunt u het beste laten controleren in de periode nadat het blad gevallen is, dus ruwweg van november tot februari. In die maanden ligt de kroonopbouw open en zijn gebreken zoals dood hout, scheuren, holtes en plakoksels zichtbaar die in de zomer achter het blad zitten. Het is bovendien het reguliere snoeiseizoen, waardoor een geconstateerd gebrek direct kan worden aangepakt.

Herfstkleuren worden intussen vaak gelezen als een goed teken. Kleurt de boom netjes geel en oranje, dan doet hij wat hij moet doen. In de praktijk staat herfstkleuring vrijwel los van de conditie van een boom. Het is een seizoensproces dat wordt gestuurd door de daglengte en het weer, en de intensiteit hangt vooral af van de soort. Een boom met rot in de stamvoet kan in oktober net zo fraai kleuren als een gezonde soortgenoot ernaast. Wat er werkelijk speelt, blijkt pas uit een VTA-boomcontrole.

Zeggen herfstkleuren iets over de gezondheid van een boom?

Nee, herfstkleuren zeggen niets over de gezondheid of de veiligheid van een boom. Loofbomen bereiden zich in het najaar voor op de winter. De boom breekt het bladgroen af en haalt waardevolle stoffen zoals stikstof terug uit het blad, om die op te slaan in takken en stam. Wat overblijft zijn de gele en oranje pigmenten die er altijd al in zaten, maar die door het bladgroen werden overheerst. Bij sommige soorten worden daarnaast rode pigmenten aangemaakt. Daarna sluit de boom de aanhechting van het blad af en valt het blad.

De afnemende daglengte stuurt dit proces, met het weer als bijsturende factor. Een droge nazomer met koele nachten geeft doorgaans intensere kleuren dan een grijs en nat najaar. Dat verschil vertelt u dus iets over het seizoen en niet over de conditie van uw boom.

Verder is de kleur soorteigen. Een Amerikaanse eik of een esdoorn kleurt van nature spectaculair, terwijl een es of een els vaal geelbruin wordt en het blad zonder veel vertoon laat vallen. Bij beuk, haagbeuk en sommige eiken blijft bruin blad de hele winter hangen, wat ook normaal gedrag is. Aan de kleur kunt u dus niet aflezen hoe het met de stamvoet, de wortelzone of de aanhechting van een zware tak gesteld is.

Wilt u direct weten wat een inspectie voor uw situatie inhoudt? Op de pagina VTA-boomcontrole vindt u de werkwijze en de tarieven.

Waarom is een boom in de zomer moeilijk te beoordelen?

In de zomer verbergt een volle kroon precies de gebreken die tot takbreuk of uitval leiden. Dood hout, scheuren, holtes, oude wonden en plakoksels zitten dan achter het blad. Een boom die van onderaf gezien gezond lijkt, kan een kroonopbouw hebben die een zware windstoot niet houdt.

Daarbij komt dat bomen schade lang kunnen opvangen zonder dat u er iets van ziet. Aantasting van het wortelgestel of de stamvoet kan jaren doorgaan voordat het blad erop reageert. Op het moment dat de kroon dunner wordt, is er inwendig al veel gebeurd.

Wat ziet een boomcontroleur wanneer het blad gevallen is?

Als de kroon leeg is, is de opbouw van de boom volledig te beoordelen. Takaanhechtingen, de verhouding tussen de gesteltakken, dood hout hoog in de boom, scheuren en oude wonden zijn dan allemaal zichtbaar. Voor de Boom Veiligheid Controleurs van Van Weert is de periode tussen bladval en het opnieuw uitlopen daarom het meest informatieve deel van het jaar.

Zo’n beoordeling gebeurt met een VTA, wat staat voor Visual Tree Assessment. Dit is een systematische visuele inspectie van stamvoet, wortelzone, stam en kroon, die alleen mag worden uitgevoerd door een gecertificeerde Boom Veiligheid Controleur. U ontvangt een rapport met de geconstateerde gebreken, een oordeel over de urgentie en aanbevelingen voor onderhoud.

Het najaar is ook het seizoen waarin zwammen hun vruchtlichamen vormen. Een aantasting die in juli niet te zien is, staat in oktober aan de stamvoet. Voor een controleur geeft dat belangrijke informatie over wat er inwendig gebeurt.

Inspectie en snoeiwerk vallen in hetzelfde seizoen

De kale periode is niet alleen het beste inspectiemoment, maar ook het moment waarop u direct kunt handelen. Voor de meeste soorten is de winter het reguliere snoeiseizoen. De boom is in rust en er is geen sapstroom, waardoor het werk beter uit te voeren is. Wordt er in november een gebrek geconstateerd, dan kan het snoeiwerk of een kroonverankering aansluitend worden ingepland.

Het broedseizoen speelt daarbij ook een rol. Van het vroege voorjaar tot ongeveer halverwege augustus zijn ingrijpende werkzaamheden aan bomen beperkt, omdat broedende vogels niet verstoord mogen worden. Laat u uw bomen in het voorjaar controleren en blijkt er een risicovolle tak in te zitten, dan loopt u tegen die beperking aan tot na de zomer.

Houd tot slot rekening met de bodem. Na een langere natte periode is een terrein soms te zacht voor een hoogwerker of kraan. Door de controle vroeg in het seizoen te plannen, houdt u ruimte om een droger moment uit te kiezen voor de uitvoering.

Welke bomen laat u als eerste controleren?

Hoeveel aandacht een boom vraagt, hangt niet alleen af van zijn conditie maar vooral van zijn standplaats. Bij bomen langs een doorgaande weg, op een bedrijventerrein, bij een schoolplein of dicht tegen een gebouw zijn de gevolgen van een takbreuk direct groot. Voor een boom achterin een weiland geldt dat veel minder. Begin dus bij de bomen waar dagelijks mensen onderdoor lopen of rijden.

Voor beheerders van zorgterreinen, bedrijventerreinen en openbaar groen is de kale periode daarmee ook een logisch planmoment voor het hele jaar. U weet dan welke bomen aandacht nodig hebben en kunt het budget en de uitvoering daarop inrichten.

Wat kunt u zelf bijhouden tussen twee controles?

Ook zonder vakkennis kunt u nuttige informatie verzamelen. Fotografeer uw bomen na de bladval vanaf een vaste plek, en herhaal dat elk jaar. Zo ziet u veranderingen die bij dagelijks langslopen niet opvallen, zoals een kroon die geleidelijk uitdunt of blad dat jaar op jaar kleiner wordt. Voor een controleur is dat waardevolle achtergrondinformatie.

Treft u zwammen aan de stamvoet aan, een scheur in de stam of een grote afgebroken tak, maak daar dan een foto van en leg die naast uw controle.